مفصل خود كه به سريانى نوشته اين قصه را نياورده و اما در مختصرالدول كه به عربى است و خلاصهء آن است آورده و اين مايهء شگفتى است ، قفطى نيز در كتابى كه در تاريخ مصر نوشته « 1 » ذكرى از اين قصهء عجيب نكرده است ، اما در كتاب اخبارالعلماء باخبارالحكماء كه تاريخ فلاسفه است در ذيل احوال يحيى نحوى اين قصه را بدون ذكر هيچ مدركى آورده است . بنابراين در نقل قفطى نيز يحيى نحوى يكى از دو قهرمان قضيه است و همهء آن كتابها كه در حكمت و فلسفه بوده به قدرى بوده كه چهار هزار حمام را در مدت شش ماه گرم كرده است . قفطى مدعى است كه يحيى نحوى در ابتدا « كشتيران » بوده ، در سن چهل و پنج سالگى عشق تحصيل به سرش زده و بعد ، هم فيلسوف شده و هم پزشك و هم اديب و هم به مقام اسقفى اسكندريه رسيده است . در موضوع يحيى نحوى نوعى ابهام در تاريخ هست . آنچه مسلّم است مردى فيلسوف و اسقف در دورهء قبل از اسلام به نام يحيى نحوى وجود داشته است و همان است كه بر رد ابرقلس و ارسطو و در دفاع از اصول مسيحيت كتاب نوشته و بوعلى در نامهء معروفش به ابوريحان بيرونى از او به زشتى ياد مىكند و مدعى است كه او نه از روى عقيده بلكه به خاطر عوام فريبى مردم نصارى آن كتابها را نوشته است . از طرف ديگر ، ابن النديم در الفهرست از يحيى نحوى نام مىبرد كه با عمرو بن العاص ملاقات داشته است ، بدون ذكرى از كتابخانهء اسكندريه . در كتاب معتبر صوان الحكمة ابوسليمان منطقى مىنويسد او در زمان عثمان و معاويه ديده شده است . عليهذا يا نقل ابن النديم و ابوسليمان بىاساس است و يا آن كس كه در زمان عمرو بن العاص و معاويه بوده است يحيى نام ديگرى بوده غير آن كه شخصيتى محسوب مىشود و شروح زيادى بر كتب ارسطو و غيره نوشته و اسقف اسكندريه بوده است . بعيد نيست كسانى كه داستان كتابخانهء اسكندريه را ساخته‌اند ، از ذكر نام يحيى نحوى در كلام ابن النديم و ابوسليمان استفاده كرده و داستان را پرداخته‌اند . به هرحال ، آنچه مسلّم است يحيى نحوى اسكندرانى فيلسوف و پزشك و شارح ارسطو و اسقف معروف اسكندريه ، دورهء عمروعاص و معاويه را درك نكرده است . اما حاج خليفه . اين مرد از متأخرين است و در قرن يازدهم هجرى مىزيسته

--> ( 1 ) . جرجى زيدان ، تاريخ تمدن ، ج 3 ، ترجمهء فارسى ، ص 64 .